كافر شد » آمده است كه صورت تكميل شدهء آن در قاموس به اين شكل آمده است : « اسباه ، آن نه كه با خدا جنگ كند » كه اسباه و اسبه به « جند » و « سپاه » معنى شده است و نتيجهء كلىاى كه گرفته مىشود ، آن است كه همين « اسبه آن نه - و اصبه آن » ياد شده در عبارت فوق است كه اساس نام اصفهان بوده و به صورت : « اسبهان » « اصبهان » درآمده ، چنان‌كه كتاب تاريخ مشهور حمزهء اصفهانى هم در قرن چهارم هجرى اصبهان و اخبارها يعنى « اخبار اصفهان » نام دارد . « 1 » انتخاب اصفهان به پايتختى ساسانيان چنان‌كه مفضل بن سعد بن حسين مافرّوخى اصفهانى در رسالهء محاسن اصفهان ، كه در قرن پنجم هجرى و به هنگام سلطنت ملكشاه سلجوقى و وزارت خواجه نظام الملك طوسى تأليف شده ، به نقل از كتاب اصفهان حمزهء اصفهانى آورده است ، فيروزه پادشاه ساسانى و پدربزرگ خسرو انوشيروان ، كه از 459 تا 483 م سلطنت كرد ، تصميم به انتقال پايتخت از تيسفون ( - تيسپون و مداين ) به اصفهان گرفت و براى تهيهء مقدمات اين كارفرمانى به نام آذر شاپوران فرزند آذرمانان ، پهلوان معروف روستاى هرستان از دهات ماربين اصفهان ، صادر نمود مبنى بر اقدام سريع در اتمام باروى جى به تاريخ صدوهفتاد سال پيش از اسلام ، و او اين بارو را با چهار دروازهء بزرگ و برج‌ها و كنگره‌ها و جان‌پناه‌ها و تيرگذارها به اتمام رسانيد ، ولى چون فيروز به سال 483 م ، در جنگ با هياطله ( هيطل‌ها ، هپتال‌ها ، هپتاليت‌ها ) كه در محدودهء شمال گرگان تا بلخ موضع گرفته بودند به قتل رسيد ، فكر انتقال پايتخت به مرحلهء عمل درنيامد . حمزهء اصفهانى مىنويسد كه به روزگار كيقباد شهر ديگرى بنا گرديد و به

--> ( 1 ) . اقتباس از مجلهء باستان‌شناسى و تاريخ ، ش 8 و 9 ، اسفندماه 1369 ، ص 42 : « تأملى در دو تاريخ قديم اصفهان . . . » ، به قلم على اشرف صادقى .